Profanacja

Profanacja

Społeczność LGBT+ oskarżana jest o profanacje (a nawet odprawianie czarnych mszy) od biskupów, po PSL.  Warto zatem przyjrzeć się pojęciu profanacji.

Pojęcie profanacji występuje w prawie kanonicznym:

Kan. 1376 - Kto profanuje rzecz świętą, ruchomą czy nieruchomą, powinien być ukarany

sprawiedliwą karą.

Jak pisze Edyta Nafalska, współczesna doktryna prawno-kanoniczna definiuje profanację w oparciu o kodeks prawa kanonicznego z 1917 r., gdzie sprawa to była postawiona kazuistycznie. „Prawodawca w KPK/17 wskazywał tylko obiektywne sposoby dokonania profanacji (kan. 1172 § 1) [Krukowski 2011, 433]. Wyróżniał w nim kilka przypadków, które powodują profanację. W katalogu tym znalazło się przestępstwo świętokradztwa (kan. 2325), przestępstwo znieważenia zwłok i grobów (kan. 2328) oraz przestępstwo zbezczeszczenia kościoła lub cmentarza (kan. 2328). KPK/83 do kryterium obiektywnego z KPK/17 dołączył kryterium subiektywne przestępstwa profanacji. Kryterium to stanowią „fakty, które zdaniem ordynariusza miejscowego spełniają warunki profanacji miejsca świętego” [Krukowski 2011, 433]. Zalicza się do nich: zaistnienie czynności ciężko niesprawiedliwych, powodujących zgorszenie wiernych i popełnionych w miejscu świętym (kan. 1211 KPK/83). Jednakże ocena czy doszło do profanacji miejsca świętego należy każdorazowo do ordynariusza miejsca”.

Profanacja zawsze dotyczy tzw. rzeczy świętych, czyli takich, które są „przeznaczone aktem poświęcenia lub błogosławieństwa do kultu Bożego, należy otaczać czcią i nie wolno nimi posługiwać się do użytku świeckiego lub niewłaściwego, chociaż są własnością osób świeckich”.

Nic mi nie wiadomo na temat tego, żeby prace Elżbiety Podleśnej poprzez poświęcenie lub błogosławieństwo zostały wyłączone z użytkowania świeckiego, nie widzę tedy najmniejszego powodu, by mówić w tym przypadku o profanacji. Jeśli traktować rzecz inaczej, to aktem profanacji jest choćby wyrabianie i sprzedaż skandalicznych estetycznie butelek na wodę z rozmaitych cudownych źródeł, które przedstawiają postać Maryi, a Jej korona służy za zakrętkę. Nie słyszałem jednak, żeby sprzedaż tych butelek budziła jakiekolwiek wątpliwości.

W kontekście obrazy uczuć religijnych, czymkolwiek miały by one być, w doktrynie „zgodnie zaznacza się, że dokonując oceny w konkretnej sprawie, nie należy polegać wyłącznie na odczuciach pokrzywdzonego, które mogą być zupełnie nieadekwatne do sytuacji […]”. Problemem jest również czynność znieważenia. Sąd Najwyższy, w wyroku z 17 lutego 1993 r. (III KRN 24/92) stwierdził, że będzie to zachowanie, które w świetle „powszechnie przyjętych ocen stanowi wyraz pogardy” (Jakub Dąbrowski, Anna Demenko, Cenzura w sztuce polskiej po 1989 r. Aspekty prawne).

Emocjonalne reakcje nieadekwatne do sytuacji mogą brać się choćby stąd, że obrazy święte — podobnie do relikwii — otaczane są kultem, w którym miesza się wiara z elementami myślenia magicznego. Wątpię, żeby z jakąkolwiek reakcją spotkało się przenoszenie wody święconej w cyborium czy wykorzystanie glinianego kielicha do celebrowania Mszy, co narusza dyscyplinę kanoniczną. Reakcji nie wywoła też klękanie w trakcie Mszy w niedziele i w okresie wielkanocnym, mimo że kanon XX soboru nicejskiego I wyraźnie mówi: „XX. Nie należy modlić się na kolanach w niedziele i w dniach Pięćdziesiątnicy Ponieważ są tacy, którzy klęczą w niedzielę i w dni pięćdziesiątnicy, święty sobór postanowił, że modlitwa do Pana ma być zanoszona w postawie stojącej, by wszędzie był przestrzegany jeden i ten sam porządek”. Ten kanon ma ważne uzasadnienie teologiczne — klękanie, jako gest pokutny, nie licuje ze świętowaniem zmartwychwstania. Ale skrajne emocje wywołać mogą działania związane z obrazami i to pomimo że obrazom, jak relikwiom czy krzyżowi, nie należy się kult we właściwym znaczeniu (latreutyczny). Regulujące te sprawy sobór nicejski II nie mówi nic „o świętości ikon i o zawartych w nich łasce, w odróżnieniu od teologów nie argumentuje się też za ich koniecznością, lecz wskazuje się jedynie na płynący z nich pożytek” (Christoph kardynał Schönborn OP).

Literatura

Dokumenty soborów powszechnych, t. I, A. Baron, H. Pietras (oprac.). WAM, Kraków 2001.

Kodeks Prawa Kanonicznego.

Nafalska, E., Przestępstwo profanacji rzeczy świętej w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku, „Kościół i Prawo”, 5(18)/2016, nr 1.

Schönborn, Ch., Ikona Chrystusa, przeł. W. Szymona, W drodze, Poznań 2001.